बोलतो मराठी



आधी बीज एकले

 

‘बोलतो मराठी’ हा लहान मुलांसाठी मराठी भाषाविषयक उपक्रम काही वर्षांपूर्वी मुग्धा रत्नपारखी यांनी सुरू केला. त्या वेळेला मुग्धा रत्नपारखी  आणि काही उत्साही व्यक्तींनी मुलांचा मातृभाषेशी संपर्क कायम रहावा या उर्मींने सुरू केलेला तो वर्ग होता. सुरुवातीला खाजगी उपक्रम म्हणून चालू असलेला उपक्रम ! आता या उपक्रमाला महाराष्ट्र  मंडळाने व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले आहे. महाराष्ट्रातील घडामोडींशी, मराठी भाषेशी, आपल्या नातेवाईकांशी, भारतातल्या भावंडांशी संवाद साधता येईल इतपत मराठी त्यांना यावं, यासाठी हा प्रयत्न अजूनही सुरू आहे. यात प्रामुख्याने भर मराठी गाणी, कविता, गोष्टी, श्लोक, पाठांतर याद्वारे मुलांशी संवाद साधणे याकडे असतो. भारतातून पालकांची अचानक बदली झाल्यामुळे आणि येथील जीवनपद्धती तसेच शाळेत रुऴे पर्यंत मुलांना मनातला सांगायला एखादी सुरक्षित जागा असावी असं फार वाटतं. इथे Mandarin आणि Spanish, French शिकायला उत्सुक असणारी मुलं, मराठीच्या बाबतीत उदासीन होऊ नयेत यासाठी खास प्रयत्न करावे लागतात, आणि ते या उपक्रमाद्वारे केले जातात.

 

या उपक्रमात संख्याने जास्त मुलं नाहीत तरीही जी आता आहेत, त्यांचे पालक शिकण्याबाबतीत  ठामपणे आहेत म्हणून उपक्रम सुरू आहे. गेल्या काही वर्षात अनेक लोकांनी जगभरातून संपर्क साधला आणि जमेल तशी मंडळाने एकमेकांना मदत केली.

 

एकत्र महाराष्ट्र गीत, पसायदान, गणपती अथर्वशीर्ष, कविता, वाचन, गीतरामायण, ज्ञानेश्वर-रामदास-तुकाराम, ते पार दुष्काळ आणि पाणी फ़ाऊंडेशन अशा विविध विषयांना हात घालू शकलो. मुलांना या विषयांची तोंडओळख का होईना करून देऊ शकलो. पुरणपोळ्या, गोपाळकाला, लिंबू सरबत, भेळ करू शकलो. जमेल तसे आणि तितके हे मराठीचे बीज रोवायचा प्रयत्न केला आणि करत राहू.

 

 

- मुग्धा रत्नपारखी




मराठी अक्षरओळख कॅम्प १ आणि २ चा संक्षिप्त आढावा



अभ्यासक्रम - सहभाग

बालभारती १- २४ मुलं (Easter + Summer batches) 

बालभारती २ - १५ मुलं (Summer batches)

 

या वेळी सगळ्या मुलांनी उत्साहाने जोडाक्षरे शिकायला सुरुवात केली. 

Easter च्या सुट्टीत मुळाक्षरांची ओळख झाली असल्याने आणि एका प्रकारची अक्षरं एका दिवशी शिकल्यामुळे ती जोडून लिहिणे पटकन उमजले. 

तरी सगळी अक्षरं एकत्र आल्यावर काही वेळा उच्चार किंवा लिखाणाचा गोंधळ झाला. 

उदा. र अक्षराची जोडाक्षरे. क्रम, श्रम असं का? श ला तिरकी रेघ का नाही ? ध्रुव का धृव? किंवा पक्का / डब्बा, हे कसं म्हणायचं? पकका / डबबा?

मराठी व्याकरणाची तोंडओळख यावेळी करून देता आली. मोठ्या मुलांना इंग्लिश ग्रॅमरमुळे संकल्पना माहीत होती आणि मराठीतील शब्द नवीन होते तर लहानग्यांची पाटी कोरी होती. 

निबंध, पत्र, गोष्टींतील संवादवाचन वगैरे तर झालचं पण काही गोष्टी आणि कवितासुद्धा उत्स्फूर्तपणे मुलांनी लिहिल्या.  

 

बोलतो मराठी बॅच

काही पालकांच्या विनंती वरुन मराठी ऐकणे आणि बोलणे यावर भर असणारी एक वेगळी बॅच घेतली. 

या बॅचचा उद्देश अक्षरांची ओळख असणाऱ्या मुलांची बोली भाषेवर पकड वाढावी हा होता. 

त्यात असं दिसलं कि मुलांना खूप सांगायचं असतं, मराठी बोलायचं असतं पण शब्दसंग्रह कमी पडतो. तो जातो, ती जाते, ते जातात याचे थोडे घोळ होतात.

मराठी शब्द कानावर पडून मगच ते कसे वापरायचे कळणार त्यामुळे एखादं गाणं / गोष्ट ऐकणे, प्रश्न समजून घेऊन पूर्ण वाक्यात उत्तर देण्याचा सराव आम्ही केला. 

गोष्टींबरोबर नादमय शब्दांची गंमत लहान मुलांना जास्त भावते आणि भाषेची गोडी लावते असं जाणवलं. 

 

संवादाचं महत्व किती आहे हे आपल्या सगळ्यांना जाणवून देणाऱ्या काळात चार खुशालीच्या ओळी आपल्या भाषेत लिहिता-वाचता येणे हे किती दुवे जोडू शकेल, नाही?

दोन महिन्याच्या अंतराने दोनदा वर्ग झाले. या सातत्यामुळे असेल पण यावेळी सगळीच मुले जरा मोकळेपणाने मराठीत संवाद साधण्याचा प्रयत्न करू लागली, ही जमेची बाजू म्हणता येईल. 

मुलांच्या चिकाटीमुळे आणि सर्वांच्या सहभागामुळे ठरवलेला अभ्यासक्रम पूर्ण करता आला. 

आपली भाषा शिकण्याचा जोरदार प्रयत्न करणाऱ्या या सगळ्या मुलांचे कौतुक आणि पालकांचे आभार !

 

- अमृता रानडे